Onderzoeksprojecten

Interventies en onderzoeken

Het programma Schouders Eronder heeft 6 onderzoeken uitgezet. In deze special lees je een korte beschrijving van deze onderzoeken.

Er zijn 2 typen onderzoeken:

Evaluatieonderzoek

3 van de onderzoeken zijn gericht op het evalueren van een interventie en het onderzoeken van het implementatieproces. Deze onderzoeken zijn gekoppeld aan de interventies die het programma ondersteund. Schouders Eronder vindt het belangrijk dat we leren van de manier waarop deze interventies worden uitgevoerd en we willen weten of de interventies effectief zijn.

Onderzoeksagenda

De andere 3 onderzoeken zijn voorgekomen uit de onderzoeksagenda. Samen met de programmaraad en de adviesraad heeft het Schouders Eronder gekeken welke kennis niet voorhanden is binnen de schuldhulpverlening. Naar aanleiding daarvan hebben we 3 calls uitgezet. Als eerste onderzoek naar alle lopende experimenten in de schuldhulpverlening, als tweede onderzoek naar het stabilisatietraject en tot slot onderzoek naar lerende organisaties.

Onderzoeksprojecten

Bureau Bartels - Experimenten binnen de schuldhulpverlening

Bureau Bartels brengt, in opdracht van Schouders Eronder, gemeentelijke experimenten op het gebied van schuldhulpverlening in kaart. In het komende jaar zullen hiervoor alle gemeentelijke functionarissen die verantwoordelijk zijn voor het schuldenbeleid van hun gemeente (of gemeentelijk samenwerkingsverband) worden benaderd.

Zo wordt een actuele ‘foto’ gemaakt van het landschap van de diverse schuldhulpverleningspilots in Nederland en de intensiteit waarmee gemeenten op deze pilots inzetten. Ook vindt een clustering plaats waarbij de pilots die zich richten op (de fasen van) preventie, curatie en/of nazorg worden samengebracht. Tevens zullen uiteenlopende kenmerken van de pilots, zoals de doelgroepen waarop zij zich richten en het schaalniveau waarop zij opereren, in beeld worden gebracht.

In het verlengde van deze inventarisatie organiseert Bureau Bartels zes kennisbijeenkomsten voor gemeenten en andere uitvoerende partijen in het werkveld van de schuldhulpverlening. Tijdens deze bijeenkomsten worden de lessen verkend die uit de pilots naar voren komen.

In de eerste helft van 2020 wordt tot slot een rapport – inclusief een publieksversie – opgeleverd met concrete ‘handvatten’ voor de opzet, uitvoering en effectiviteit van (nieuwe) pilots, experimenten of innovaties omtrent (gemeentelijke) schuldhulpverlening.

Onderzoeksprojecten

Ecorys i.s.m. COAP- Leren van anderen

Leren van en met elkaar: een ontwikkelingsgericht onderzoek naar lerende organisaties in de schuldhulpverlening en Zorg & Welzijn

In dit ontwikkelingsgerichte onderzoek werken Ecorys en CAOP samen. Op basis van inzichten uit de literatuur over lerende organisaties, aangevuld met praktijkkennis vanuit een focusgroepbijeenkomst, ondersteunen wij drie (gemeentelijke) schuldhulporganisaties in het proces naar een ‘lerende organisatie’. Daarbij is aandacht voor het gebruik van nieuwe wetenschappelijke inzichten, maar ook voor de Plan–Do–Check–Act-cyclus: continu verbeteren door te reflecteren op je handelen en zo nodig werkwijzen aan te passen. Aan elke schuldhulporganisatie koppelen we - als een soort van buddy - een zorg-/welzijnsorganisatie die al (eerste) stappen heeft gezet richting ‘meer lerende organisatie’. De zorg/welzijnsinstellingen kunnen de schuldhulporganisaties ondersteunen, maar zelf gedurende het traject ook verder gaan met hun leerproces. Inspiratie daarvoor doen zij op in onder meer vier bijeenkomsten die we organiseren voor alle deelnemende organisaties (= drie schuldhulp- en drie zorg/welzijnsorganisaties). Elke deelnemende organisatie is daarbij vertegenwoordigd door 4 personen: een manager, een beleidsmedewerker en twee professionals met cliëntcontact. Zij zijn de dragers van de verandering binnen hun organisatie. Tussen de bijeenkomsten door hebben de buddy-koppels contact om elkaars leerproces te bevorderen. Vertegenwoordigers vanuit schuldhulporganisaties worden daarnaast ook nog een keer telefonisch geïnterviewd. Aan het einde van de projectperiode schrijven we een onderzoeksrapport, maar ook een praktische handreiking voor schuldhulporganisaties die stappen willen zetten richting een meer lerende organisatie.

Onderzoeksprojecten

Purpose - Het stabilisatietraject: succes- en faalfactoren

Praktijkonderzoek in co-creatie naar succes- en faalfactoren stabilisatietraject en onderliggende producten binnen gemeenten of schuldhulpverleningsorganisaties

Klassieke onderzoeken leveren goede inzichten op, maar daar blijft het vaak bij. Het soort onderzoek wat Purpose hanteert zorgt ervoor dat de uitkomsten ook van het papier af komen. Dat doen we door Actieonderzoek. Het zorgt ervoor dat de uitkomsten ook echt geïmplementeerd worden. Het onderzoek dat we gaan doen naar het stabilisatietraject zal daarnaast breder kijken naar de verbinding tussen stabilisatie en andere onderdelen van het schuldhulpverleningstraject.

Aanpak Purpose: actieonderzoek naar succes- en faalfactoren Stabilisatie

De onderzoekaanpak is verdeeld in twee fasen:

  • Fase 1: onderzoek stabilisatietraject in participatie met gemeenten
  • Fase 2: cyclisch actieonderzoek ideaalmodel Stabilisatie

De eerste fase geeft antwoord op de door Schouders Eronder gestelde onderzoeksvragen. De tweede fase geeft verdere verdieping aan het onderzoek, door verbeteringen van Stabilisatie in de praktijk inzichtelijk te maken.

In de eerste fase brengt Purpose de werkwijzen, effectiviteit, doelmatigheid en klant- medewerkersbeleving in beeld, per situatie en externe factoren binnen en tussen de gemeenten.

In fase één zetten we naast deskresearch ook klantreizen en benchmarking in. Deze onderzoeksfase sluiten we af met participatief actieonderzoek voor het formuleren van een gezamenlijke visie op het toekomstige ideaalmodel van stabilisatie (mensen, technologie en processen) en beoogde resultaten voor verschillende klantgroepen en in verschillende situaties.

In fase twee implementeren we samen met gemeenten een selectie van onderzoeksuitkomsten op basis van het geformuleerde ideaalmodel van Stabilisatie. In cycli onderzoeken we middels actieonderzoek de faal- en succesfactoren bij de implementatie van de verbeteringen van Stabilisatie binnen gemeenten. Dit doen we om te meten wat de werking en uitkomsten zijn in de praktijk om zo meer mensen beter te helpen.

Onderzoeksprojecten

Interventie 8TING in schuldhulpverlening

8TING is een applicatie die met persoonlijke aandacht mensen in beweging krijgt. Mensen met schulden krijgen gerichte informatie over hun traject, coaching en begeleiding op maat en worden op een laagdrempelige manier herinnerd aan afspraken.

8TING heeft zich al bewezen in het sociale domein, Stadsring51 in Amersfoort onderzoekt nu of het ook werkt in de schuldhulpverlening.

De app is inmiddels ontwikkeld en gebruiksklaar. Maar we weten dat stress het ‘doenvermogen’ van mensen met schulden beperkt.  En om de app te kunnen gebruiken, moeten zij juist eerst in actie komen, door de app te downloaden en een account aan te maken. Gaan zij dat wel doen? Pas dan hebben zij profijt van de persoonlijke aandacht die via de app geboden kan worden. We zijn net gestart met de ‘uitrol’ van de app dus het is nog te vroeg om daar wat over te zeggen, maar dat gaan we de komende tijd ervaren!   

Onderzoeksprojecten

Evaluatie 8ting - Regioplan i.s.m. Hogeschool van Amsterdam

Evaluatieonderzoek naar de door Schouders Eronder gesteunde interventies

8TING is een applicatie die met persoonlijke aandacht mensen in beweging krijgt. Mensen met schulden krijgen gerichte informatie over hun traject, coaching en begeleiding op maat en worden op een laagdrempelige manier herinnerd aan afspraken. 8TING heeft zich al bewezen in het sociale domein, Stadsring51 in Amersfoort onderzoekt nu of het ook werkt in de schuldhulpverlening.

Onderzoeksbureau Regioplan en het lectoraat Armoede Interventies van de Hogeschool van Amsterdam evalueren in de periode september 2018-mei 2020 de implementatie en het effect van de inzet van 8TING voor mensen in de schuldhulpverlening. De resultaten van de evaluatie worden in juni 2020 verwacht.

Onderzoeksprojecten

Evaluatie No Credit, Game Over®: Panteia i.s.m. Universiteit Utrecht

No Credit, Game Over ®! is een stadsspel dat jongeren doen nadenken en nieuwe inzichten en ervaringen geeft rond een sociaal relevant thema, namelijk schulden. De jongeren kruipen in de huid van een personage dat diep in de schulden zit. Via een tablet hebben ze toegang tot het game platform. Aan de hand van specifieke opdrachten gaan ze op zoek naar oplossingen in de gemeente. Ze werken in groepsverband en maak kennis met verschillende instanties en organisaties. No Credit, Game Over ®! is in België al met succes ingezet.

Evaluatie

Panteia voert de eindevaluatie uit van de serious urban game ‘No Credit, Game Over®’; een game voor jongeren over schulden en schuldhulpverlening. De game beoogt de kennis over oorzaken van schulden en kennis van de sociale kaart te vergroten. Een ander doel van de game is dat jongeren makkelijker over schulden praten en dat hun competenties op het gebied van financiële zelfredzaamheid verbeteren.

In het onderzoek geven we antwoord op de vraag hoe de uitvoering van de game is verlopen en of de interventie (de game) is uitgevoerd zoals bedoeld. Tevens onderzoeken we of de game effectief is, waarbij we ook kijken of de game effectiever is dan een alternatieve interventie met vergelijkbare doelen als de game. Daarnaast achterhalen we de werkzame bestanddelen van de game. We willen immers niet alleen weten of de game effectief is, maar ook waarom. Ook geven we antwoord op de vraag voor wie de game effectief is.

Om deze vragen te kunnen beantwoorden, maken we gebruik van zowel kwantitatieve als kwalitatieve onderzoeksmethoden. Om de vragen omtrent de effectiviteit van de game, en de werkzame bestanddelen, te beantwoorden hebben we gekozen voor een experimentele onderzoeksopzet (randomized controlled trial). Het onderzoek wordt uitgevoerd binnen twee gemeenten. In totaal spelen per gemeente 350 jongeren de game. (Vergelijkbare) scholen worden over drie ‘condities’ verdeeld:

De experimentele groep: de groep die binnen het onderzoek de game speelt.

  • Controlegroep 1: de groep die in eerste instantie de alternatieve interventie krijgt, namelijk een klassikale les over schulden.
  • Controlegroep 2: deze groep krijgt in eerste instantie geen interventie.

Bij alle drie de groepen nemen we door middel van een enquête een voormeting en twee nametingen af. Tijdens de metingen meten we persoonskenmerken van leerlingen, leerkenmerken (de veronderstelde werkzame bestanddelen), en de leeruitkomsten. Beide controlegroepen zullen de game spelen nadat de tweede nameting is afgerond.

Om zicht te krijgen op de wijze waarop de game is uitgevoerd, en om de veronderstelde werkzame bestanddelen nog beter te begrijpen, nemen we ook interviews af met partners in de stad die bij de game zijn betrokken, met game master (personen die de game leiden), en met docenten. Daarnaast houden we focusgroepen met leerlingen.  

Het onderzoek wordt naar verwachting eind 2019 afgerond.

Onderzoeksprojecten

Interventie Psycho-educatie

De interventie ‘Psycho-educatie bij de aanpak van problematische schulden’ bestaat uit een training voor medewerkers die werken met mensen met (een verhoogd risico op) problematische schulden.

In de training worden medewerkers opgeleid in het geven van voorlichting en het coachen bij het ontwikkelen van coping strategieën. Het doel van de interventie is om mensen met (een verhoogd risico op) problematische schulden in staat te stellen om beter om te kunnen gaan met het effect van geldstress op gedrag. In de GGZ is deze interventie al succesvol gebleken.

Inmiddels is de eerste groep professionals getraind. Professionals herkenden het beeld dat klanten veel stress ervaren. Desgevraagd gaven ze aan dat stress zich op vele verschillende manieren bij hun klanten manifesteert: naast de typische stress verschijnselen, zoals slechte slaapkwaliteit of emotionaliteit werd ook gedrag genoemd dat minder vaak met stress in verband wordt gebracht, zoals geen nieuwe oplossingen kunnen bedenken, of het gevoel dat dingen je overkomen. Na de eerste trainingsdag gingen professionals gelijk aan de slag door bij hun cliënten te verkennen hoe zich stress bij hen manifesteert, en door hen uitleg te geven over het effect van stress op gedrag. De reactie was doorgaans positief: cliënten voelden zich gehoord en namen een meer open houding aan jegens de professional. In het tweede deel van de training hebben professionals zelf strategieën bedacht die cliënten kunnen gebruiken om ondanks de stress toch stappen te zetten richting hun persoonlijke doelen. Uit het evaluatieformulier bleek dat professionals dachten dat hun klanten baat zouden hebben bij psycho-educatie, en dat ze van plan waren om de interventie toe te passe. In de evaluatie zullen hun ervaringen hiermee worden opgehaald. We zijn benieuwd naar de eerste resultaten.

Onderzoeksprojecten

Evaluatie Psycho-educatie: Hogeschool Utrecht i.s.m. Windesheim/VU

De interventie ‘Psycho-educatie bij de aanpak van problematische schulden’ bestaat uit een training voor medewerkers die werken met mensen met (een verhoogd risico op) problematische schulden. In de training worden medewerkers opgeleid in het geven van voorlichting en het coachen bij het ontwikkelen van coping strategieën. Het doel van de interventie is om mensen met (een verhoogd risico op) problematische schulden in staat te stellen om beter om te kunnen gaan met het effect van geldstress op gedrag. In de GGZ is deze interventie al succesvol gebleken.

Mensen met (problematische) schulden moeten veel acties uitvoeren om hun schulden op te lossen, zoals het aanleveren van stukken, en ervaren vaak veel stress. Psycho-educatie heeft het doel om mensen met (problematische) schulden beter in staat te stellen om ook onder stressvolle omstandigheden te werken aan een oplossing van hun schulden.

Bij ‘Psycho-educatie’ krijgen mensen met (problematische) schulden allereerst uitleg over wat stress doet met gedrag. Vervolgens leren klanten om te anticiperen op belemmeringen bij acties die ze moeten uitvoeren om hun schulden op te lossen. Samen met hun coach ontwikkelen ze strategieën ontwikkelen die het makkelijker maken om doelgericht te kunnen handelen.

Evaluatie

In de evaluatie van de interventie Psycho-educatie zullen klanten en professionals worden geïnterviewd over welk effect deze aanpak op ze heeft gehad. Op basis van een gespreksopname wordt gekeken of professionals in staat waren om de interventie volgens protocol in de praktijk te brengen. Ook worden professionals bevraagd over de randvoorwaarden voor het kunnen uitvoeren van de interventie.

De interventie wordt ontwikkeld door het lectoraat Schulden en Incasso van de Hogeschool Utrecht. De evaluatie wordt door de Hogeschool Utrecht samen met Windesheim/VU uitgevoerd.